คำประกาศพระเกียรติคุณ
พลเรือเอก พระเจ้า บรมวงศ์เธอ กรมหลวง ชุมพร เขตอุดมศักดิ์
ใน โอกาส วัน คล้าย วัน สิ้น พระชนม์ "วันอาภากร"
๑๙ พฤษภาคม ๒๕๔๒

ข้า ราช การ กองทัพเรือ และ เพื่อน ทหาร ที่ รัก

     วัน ที่ ๑๙ พฤษภาคม ของทุกปี เป็นวันอาภากร ซึ่งมีความสำคัญเนื่องจาก เป็นวันครบรอบ วันสิ้นพระชนม์ของ พลเรือเอก พระเจ้า บรมวงศ์เธอ กรมหลวง ชุมพร เขตอุดมศักดิ์ พระบิดาของกองทัพเรือไทย ผู้ทรงสถิตสถาพร อยู่ในใจของทหารเรือ ทุกคน ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ที่พวกเราได้ร่วมกัน น้อมใจรำลึกถึงพระกรุณาธิคุณ ของพระองค์ท่าน ที่ทรงมีต่อกองทัพเรือ เป็นอเนกประการ โดยพร้อมเพรียงกัน
     พลเรือเอก พระเจ้า บรมวงศ์เธอ กรมหลวง ชุมพร เขตอุดมศักดิ์ ทรงสำเร็จการศึกษา วิชาการทหารเรือ จากประเทศอังกฤษ และได้ทรงเข้ารับราชการ ในกรมทหารเรือ ในปีพุทธศักราช ๒๔๔๓ ซึ่งขณะนั้น กิจการทหารเรือ นับได้ว่า ยังไม่มีรากฐาน มั่นคงแต่อย่างใด กล่าวคือในด้านยุทธศาสตร์ การบริหารงาน ตลอดจนองค์วัตถุต่างๆ   ได้มาจากการจัดหาตามโอกาส โดยปราศจากแผน องค์บุคคล ประกอบด้วยกลุ่มบุคคลหลายเชื้อชาติ ศาสนา อีกทั้งองค์ยุทธวิธี ก็มีการวางแผนน้อยมาก เนื่องจากนายทหารที่มี ความรู้ด้าน การทหารเรือ มีจำกัด   และส่วนใหญ่เป็นชาวต่างประเทศ เป็นผลให้การปฏิบัติงาน ด้อยประสิทธิภาพ และประสิทธิผล ต้องการ การปรับปรุง พระองค์จึงทรงมีพระปณิธาน อันแน่วแน่ ที่จะปรับปรุง กองทัพเรือ ให้มีความเข้มแข็ง พร้อมที่จะป้องกันประเทศ ได้อย่างจริงจัง จึงได้ทุ่มเทพระวรกาย และพระสติปัญญา ในการพัฒนาให้กองทัพเรือ มีความก้าวหน้าทัดเทียม กองทัพเรืออารยประเทศ ในทุกๆ ด้าน อันส่งผลให้กองทัพเรือ มีความมั่นคง เป็นปึกแผ่น สืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน
     เมื่อ ปีพุทธศักราช ๒๔๘๘ ขณะที่ทรงดำรงตำแหน่ง เจ้ากรมยุทธศึกษาทหารเรือ พระองค์ได้ทรง จัดทำโครงการป้องกันประเทศ ทางทะเล อันประกอบด้วย ความต้องการกำลังรบทางเรือ และแนวความคิดในการใช้กำลังทางเรือ ซึ่งเป็นแผนการฃทัพฉบับแรก นับตั้งแต่ ก่อตั้งกรมทหารเรือขึ้นมา   และที่สำคัญยิ่ง คือทรงปรับปรุงการศึกษา ในโรงเรียนนายเรือ โดยทรงจัดระบบ การเรียนการสอนใหม่ ให้นักเรียนนายเรือ มีความรู้ ความสามารถในการเดินเรือ ในทะเลลึกได้ พร้อมกับทรงมีดำริ ให้จัดตั้งโรงเรียนนายช่างกลขึ้น เพื่อผลิตนายทหารฝ่ายช่างกล สำหรับปฏิบัติราชการในเรือ และโรงงานบนบก สำหรับทดแทน ชาวต่างชาติที่ได้จ้างไว้ รวมทั้งทรงสอน และกำกับดูแล การปกครองนักเรียน นายเรือ และนักเรียนนายช่างกลอย่างเข้มงวด   และทรงนำนักเรียนนายเรือ และนักเรียนนายช่างกล ลงประจำเรือ ซึ่งเป็นคนไทยทั้งหมด เป็นครั้งแรกไปฝึกภาคยังต่างประเทศ อึกทั้งยังทรงจัดทำข้อบังคับ ว่าด้วยการศึกษาสำหรับ นายทหารสัญญาบัตร ในกรมทหารเรือ ซึ่งต่อมาได้รับการปรับให้เป็นหลักสูตรต่างๆ ในโรงเรียนนายเรือ และสถาบันวิชาการทหารเรือชั้นสูง ตามลำดับ
     ในปีพุทธศักราช ๒๔๔๕ ทรงลาออกจากราชการกองทัพเรือ เป็นระยะเวลา ๖ ปีเศษ และทรงกลับเข้ารับราชการทหารเรือ อีกครั้งในปีพุทธศักราช ๒๔๖๐ ทรงได้รับพระมหากรุณาธิคุณ โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้ดำรงตำแหน่ง เสนาธิการทหารเรือ ด้วยสายพระเนตร ที่กว้างไกล ทั้งในด้านยุทธศาสตร์ และยุทธวิธี พระองค์ทรงมีลายพระหัตถ์ ขอพระราชทานที่ดินที่สัตหีบ เพื่อใช้เป็นที่ตั้งฐานทัพเรือ ซึ่งได้เป็นที่ตั้งของ ฐานทัพเรือ และหน่วยกำลังรบต่างๆ ของกองทัพเรือในปัจจุบัน ในปีพุทธศักราช ๒๔๖๖ ทรงได้รับพระกรุณาธิคุณ โปรดเกล้า โปรดกระหม่อม ให้ดำรงตำแหน่งเสนาบดี กระทรวงทหารเรือ อันเป็นตำแหน่งสูงสุดของ ทหารเรือในขณะนั้น เป็นที่น่าเสียดายอย่างยิ่ง ที่ทรงปฎิบัติราชการ ได้ไม่นานก็ประชวร และสิ้นพระชนม์ ในวันที่ ๑๙ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๔๖๖ สิริรวมพระชนมายุเพียง ๔๔ พรรษา
     ด้วยพระมหากรุณาธิคุณ ที่ทรงมีต่อราชนาวีไทย และประเทศชาติเป็นอเนกประการ และจริยาวัตรที่ ทรงแสดงออกจากน้ำพระทัย ของพระองค์ต่อทหารเรือ ทั้งหลาย อย่างบิดากับบุตร พระองค์จึงทรงได้รับการเทิดทูน และความเคารพรัก จากบรรดาทหารเรือ ซึ่งขนานพระนามว่า พระองค์ทรงเป็น "พระบิดาแห่งกองทัพเรือไทย" ในโอกาสที่วันคล้ายวันสิ้นพระชนม์ ของพระองค์ท่าน เวียนบรรจบครบรอบอีกวาระหนึ่ง ทหารเรือทุกคน ซึ่งเป็นเสมือนผู้สืบทอดเจตนารมณ์ ของพระองค์ท่าน จงได้ร่วมกันตั้งจิตอธิษฐาน ขออัญเชิญดวงพระวิญญาณ อันบริสุทธิ์ของ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ ทรงสุตอยู่ ณ สรวงสวรรค์ เสวยสุขอันเป็นนิรันดร์ และทรงเป็นมิ่งขวัญ ของทหารเรือไทย ชาวเรือ และผู้เคารพบูชาทั้งปวง ชั่วกาลนาน กับทั้งขอได้โปรด ประทานกำลังกาย กำลังใจ และกำลังสติปัญญา แก่ทหารเรือทุกคน เพื่อร่วมกันปฏิบัติ ภารกิจของกองทัพเรือ ให้ลุล่วงไปด้วยดี เป็นกำลังอันสำคัญของประเทศชาติสืบไป     

พล เรือ เอก                  (ธีระ ห้าวเจริญ)      ผู้บัญชาการ ทหารเรือ

แหล่งข้อมูล: กองทัพเรือ www.navy.mi.th